در خجسته روزگار فرخنده آثار آفتاب فلك اقتدار و سايه عاطفت حضرت آفريدگار ، قره باصره شهريارى ، غره ناصيه جهاندارى ، خورشيد روشن‌راى ، جمشيد ممالك‌آراى ، اعليحضرت قدر قدرت ، داراى سكندر صولت ، دارنده بخت و بهروزى ، داراى فتح و فيروزى ، داور كشور - گشاى ، پادشه راستين ، سايه لطف خداى ، السلطان بن السلاطين و الخاقان بن الخواقين ، صاحبقران معدلت آثار ، السلطان ناصر الدين شاه قاجار ادام اللّه رايات دولته منصوره و اعداء حضرته مقهوره و زمان امنيت توأمان صدارت عظمى و وزارت كبرى ، حضرت اشرف اكرم افخم ، ملجاء اكابر امم ، مظهر انوار نامدارى ، مصدر آثار كامكارى ، وزير آصف‌جاه ، آصف رعيت‌پناه : امين السلطان ميرزا على اصغر خان صدر اعظم ، دستور معظم آن فريدون‌جاه آصف‌راى ، كز روى صفاراى ملك‌آراى او آئينه اسكندر است ادام اللّه تعالى ايام صدارته و ابقاه اللّه تعالى قائما على وزارته ، اين گفتار اول فارسنامه ناصرى كه جامع اخبار السلاطين و فرمانروايان مملكت فارس است ، تأليف احقر عباد حاجى ميرزا حسن حسينى خلف غفران‌مآب ميرزا حسن شيرازى مشهور به فسائى در سال 1313 در دار الخلافه طهران المحروسه عن آفات الزمان به اعانت جناب جلالت‌مآب ؛ اجل اكرم افخم وزير علوم على قلى خان مخبر الدوله دام اقباله العالى در كارخانه آقا سيد مرتضى به اهتمام آقا ميرزا حسن مباشر چاپخانه در ماه جمادى الاول سال 1313 به انجام رسيد . همانند همين مطالب در مقدمه گفتار دوم نيز آمده بود كه از چاپهاى بعدى حذف شده و در پايان آن آمده است كه : « در جمادى الاول سال 1313 در دار الخلافه طهران در كارخانه سيد مرتضى به يد آقا ميرزا حسن به حليه طبع درآمد . » منابع فارسنامهء ناصرى : حاج ميرزا حسن فسائى ، براى تنظيم فارسنامه ناصرى ، از منابع فراوان و گسترده‌اى سود برده است كه يا به اين منابع مستقيما اشاره كرده يا مطلبى را از آنها گرفته و به شيوه اغلب مورخان به ذكر نام منبع مورد استفاده خود نپرداخته است و ما اغلب در حواشى كتاب به اين موارد اشاره كرده‌ايم اگرچه به علت عظمت و حجم كتاب تعيين تمام مآخذ آن ممكن نيست اما بطور كلى بايد گفت كه منابع فارسنامه ناصرى يا شفاهى است يا كتبى : منابع شفاهى فارسنامه عبارتست از : آنچه از ثقات كهنسالان يا مردم مطلع و خبير شنيده و نقل كرده است بدون اينكه نام و مشخصات اين افراد را ذكر نمايد : « آنچه از ارباب وقوف اهل شيراز ، شنيده شده ، هميشه اجداد اين سلسله در زمره بزرگان و مالداران شيراز بوده‌اند . . . » « 1 » بدين ترتيب ، اين قبيل منابع شفاهى مربوط به عصر حاج ميرزا حسن فسائى را نمىتوان بدرستى و دقت شناخت اما مسلما اين افراد كسانى هستند كه محققى چون مؤلف فارسنامه اعتبار كلام و بيان آنها را مىشناسد و به آن اعتماد مىكند . مؤلف گاهى مشخصات كسى را كه از وى نقل قول كرده است ذكر مىنمايد فى المثل « . . . ميرزا باقر مكتب‌دار شيرازى كه مردى 90 ساله بود ، در چهل و پنج سال پيش از اين مىفرمود كه هر ساله ، سه چهار روز پيش از تيرماه جلالى ، كسبه شيراز در اين صحرا ، بازارى از

--> ( 1 ) . فارسنامه ناصرى ، گفتار دوم ، محله بالاكفت ، سلسله هاشميه .